General Dynamics F 16 Fighting Falcon1 Dossier

A U.S. Air Force pilot navigates an F 35A Lightning II 500Pjotrs Defensieteam kan beroep doen op kennis van mensen die net zo 'Gebeten zijn om te weten' als de Dwarsliggers en daar ook veel tijd en energie in steken. Eén van die leden is Johan Boeder, ondernemer, software engineer en jarenlang redacteur van JSFNieuws.nl.

Al die tijd heeft hij de officiële documenten en rapporten grondig gelezen. Vandaag is hij een waardevolle bron van kennis en perfect in staat om te oordelen over de vooruitgang of het gebrek eraan, van het JSF/F-35 programma en over de gevolgen daarvan voor de kopers.

2000px US GovernmentAccountabilityOffice Logo.svg

 

Een analyse door een Nederlandse dossierkenner

Voor de duidelijkheid: het US GAO - Government Accountability Office is het officiële controleorgaan dat regeringsprogramma's ten behoeve van het Congres op regelmatige basis onderzoekt in al zijn aspecten. Dat komt ongeveer overeen met de bevoegdheden van de Nederlandse Rekenkamer en het Belgische Rekenhof die op vraag van het parlement desgevallend eveneens audits kunnen uitvoeren.

We besluiten daarom deze bijdrage met een 'Belgische' paragraaf met een oproep aan de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers om het Rekenhof te vragen de financiële impact van dit verslag op de offerte van de F-35A door de VS-regering (en Lockheed Martin) te onderzoeken teneinde te vermijden dat we een veel hogere prijs moeten betalen dan nu geweten.

Vermits premier Charles Michel zopas besliste om de keuze uit te stellen, maar wel de huidige procedure én de kandidatuur voor de F-35A behoudt, blijft onderstaande bijdrage van zeer groot belang.

Amerikaanse controleur waarschuwt F-35 klanten

Het Amerikaanse controleorgaan bracht begin juni een rapport uit over het Lockheed F-35 Joint Strike Fighter (JSF) project. Na 17 jaar ontwikkeling constateert dit instituut dat de aanzienlijke problemen op het gebied van betaalbaarheid, prestaties en betrouwbaarheid voortduren.

In maart 2008 woedde in Nederland in volle hevigheid de discussie over de vervanging van de F-16 straaljager. Toen verscheen een waarschuwend rapport van de Amerikaanse Rekenkamer (US GAO – Government Accountability Office). Dat kwam de politieke voorstanders slecht uit en toenmalig Staatssecretaris van Defensie Jack de Vries reageerde neerbuigend: “Ach, de Amerikaanse Rekenkamer, organisatie van beroepspessimisten, die baseert zich op oude gegevens, het valt wel mee, de US-GAO kent niet de juiste cijfers”.

De US GAO, als instituut van democratische controle, had het toen al vaker bij het rechte eind gehad bij grote luchtmachtprojecten. Hun rapporten inzake de F-22 Raptor, de B-2 bommenwerper, de Comanche helikopter en de V-22 Osprey helikopter bleken volstrekt uit gekomen te zijn. Ook de conclusies uit hun serie rapporten over de Lockheed F-35 zijn inmiddels telkens juist gebleken.

B2 bomberB2 Bomber

Nederland betaalde leergeld, want met het beschikbare budget (€ 4,8 miljard) konden geen 85, maar slechts 34 toestellen gekocht worden en het project is inmiddels 8 jaar achter op schema. Defensie en de belastingbetaler draaien er voor op. De verantwoordelijke staatssecretaris Jack de Vries werd in 2011 passend beloond voor zijn pro-F35 houding, hij werd directeur bij Hill & Knowlton, een communicatie- en adviesbureau dat de belangen van Lockheed-Martin behartigt.

De Vries

Hoe gebeurt de controle?

Het jongste rapport is gebaseerd op recente gegevens, de audit vond plaats tussen juni 2017 en mei 2018. De US GAO bezocht fabrikanten, sprak met test-officials, vliegers, onderhoudspersoneel en defensie-officials. Zo ontstond een degelijk onderbouwd rapport van 55 pagina’s, dat de samenvatting is van een stuwmeer aan problemen in het F-35 project.

Hoewel formeel de zogeheten ontwikkelperiode (inmiddels 8 jaar vertraagd) afloopt in 2018 en de zogeheten “Full-Rate” productiefase moet ingaan, staan er nog een groot aantal “tekortkomingen” open. Gebruikelijk zijn deze in te delen naar de graad van ernst voor het functioneren van een toestel.

Categorie 1 betreft ernstige tekortkomingen die betrekking hebben op veiligheid of een andere kritische vereiste. Categorie 2 zijn tekortkomingen die een succesvol missieverloop nadelig kunnen beïnvloeden. Een welhaast onvoorstelbaar aantal van 111 problemen in categorie 1 wacht op een oplossing, naast 855 categorie 2 euvels. Tientallen hiervan zijn lastig op te lossen en komen voort uit ontwerpproblemen. Veel problemen zijn ook slechts met compromis-oplossingen (bij een oud toestel noemen we dit lapwerk) te verhelpen.

Een mijlpaal maar de kosten volgen pas later

winternewvice-admiraal Max WinterIn een persbericht van 11 juni 2018 citeert Lockheed Martin vice-admiraal Max Winter, de programmaleider van het F-35 Joint Program Office: "De levering van het 300ste productievliegtuig is een belangrijke mijlpaal die de effectieve F-35 Enterprise-samenwerking tussen de JPO, Amerikaanse diensten, partners en industrie benadrukt." Men verzuimt te vermelden dat die 200 toestellen achteraf ingrijpende modificaties moeten ondergaan, waar volgens US GAO een slordige US$ 1,4 miljard mee is gemoeid. Deze €1,2 miljard, dat is omgerekend circa € 4 tot 5 miljoen per te modificeren toestel. Dit zijn kosten achteraf, die ten laste van de koper zullen komen, want garantiebewijzen bestaan niet in deze defensiewereld. Daarnaast zullen de toestellen alsdan vele maanden uit de roulatie zijn.

Evenmin maakt het persbureau gewag van het feit dat diezelfde Max Winter nog in oktober 2017 bekendmaakte: “Wij onderzoeken de mogelijkheid om de oudste 108 toestellen in een huidige staat te laten omdat de kosten van modificatie te hoog zijnmodificatie te hoog zijn om ze ooit volledig gevechtsklaar te maken; bovendien hindert modificatie te veel de productie van nieuwe toestellen”. Dit is dus het lot van deze “hangar-koninginnen” en zo gaat deze leverancier om met kopers, die te vroeg kochten. Afwachten lijkt een betere optie dan kopen vooraleer alle problemen opgelost zijn.

Bij de totstandkoming van de specificaties van de F-35 werd de kopers beloofd: u koopt voor een X prijs een toestel dat per vlieguur minder kost dan een F-16 en dat een bepaalde contractueel vastgestelde prestatie kan leveren. Deze prestatie wordt bereikt in stappen. Deze stappen noemt men Block 1, Block 2 en Block 3. Deels wordt dit softwarematig bepaald. Het Block 3 zou alle prestaties kunnen leveren voor volledig operationeel gebruik, zoals contractueel dus beloofd is aan de koper. Dat de prijs 80% hoger werd dan beloofd en dat de gebruikskosten per vlieguur ruim tweemaal hoger zijn dan van een F-16 is inmiddels makkelijk na te rekenen en vast te stellen.

Maar commentaar op het niet nakomen van de belofte over tijdig te leveren prestaties in Block 3 wist de fabrikant handig te ontlopen. De Amerikaanse rekenkamer legt hier nu de vinger op. Eerst verminderde men in kleine stapjes het prestatieniveau van Block 2 en schoof zaken die niet klaar waren door naar Block 3. Toen splitste men Block 3 in Block 3i en Block 3F en in de definitie daarvan schoof men zaken die geld en tijd kostten, of lastige technische problemen opleverden door naar een toekomstig Block 4. Kortom, zegt de Rekenkamer, Block 4 is de verzameling van nog na te komen oude beloftes op kosten van de koper.

De huidige kopers krijgen dus een toestel dat in naam Block 3 is tegen een hogere prijs, maar wat aantoonbaar minder inzetbaar is dan beloofd. Zo werd het falen gecamoufleerd. Alle reeds beloofde zaken zijn nu ondergebracht in Block 4. De Rekenkamer stelt vast dat men hier nog eens 5 jaar en 4 miljard US $ ontwikkelingskosten voor uittrekt. Uitgebreid waarschuwt het instituut vele pagina’s lang voor de vele onduidelijkheden in de definitie van Block 4, de onzekere kosten en mogelijke tijdsoverschrijdingen. De gevolgen daarvan voor aanstaande kopers en de verborgen risico’s voor hoge modificatiekosten na contractondertekening zijn gehuld in nevelen.

fog 35

 

 

Welke problemen?

Matige betrouwbaarheid

DotelogoPositief is het rapport over het feit dat de productielijn vanwege de toenemende ervaring inmiddels goed functioneert, De fabrikant bespaart hierdoor stevig op de productiekosten. Overigens zonder dat zich dit direct vertaald in essentieel lagere aanschafprijzen.

Het rapport stelt vast dat er weinig vooruitgang werd geboekt op het kritische punt van het – inmiddels legendarische gebrek aan betrouwbaarheid, ook na 17 jaar test- en ontwikkeling.

Op vier van de acht belangrijke parameters voor betrouwbaarheid en tussentijds onderhoud schiet de F-35 (stevig) tekort. Dit lijkt op korte termijn weinig te zullen veranderen. Dit sluit aan bij een eerdere rapportage van het Pentagon testcentrum DOT&E uit januari 2018.

"Op het punt van betrouwbaarheid en beschikbaarheid voldoet de F-35 niet aan de contractuele eisen."

Bijlagen met een boodschap

Meestal wordt in het nieuws slechts kort de kernboodschap vertolkt van een uitgekomen rapport. Dat is begrijpelijk, maar in een kritisch dossier is het nuttig het brondocument eens nader te bestuderen. Zeker als het om miljarden belastinggeld gaat.

Leerzaam is dan Appendix I met een samenvatting van 17 reeds eerder verschenen waarschuwende rapporten inzake de F-35. Het beeld van een essentieel fout concept komt naar voren, dat door de lange ontwikkeltijd al achterhaald is voordat het echt operationeel wordt en waarvoor dan voortdurend niet te schatten kosten en modificaties nodig zullen zijn.

In 2001, zo staat er, was de schatting qua ontwikkelingskosten 34 miljard US $; de teller staat inmiddels op 55 miljard US $. De ontwikkeltijd zou in 2010 zijn afgelopen, Block 4 biedt op zijn vroegst in 2023 wat beloofd was, dus met 13 jaar vertraging. De volgende gedachte duikt dan spontaan op: als het om een eigen huis ging, en om eigen geld, zou je er dan nog willen en durven in wonen?

Ook Appendix III is leerzaam. Het is een opsomming van al eerder geïdentificeerde en nieuw ontstane technische problemen. In combinatie met de vroegere rapporten van de Pentagon testorganisatie DOT&E en de lijst van bijna 1.000 tekortkomingen, laat dit zien, dat niet alleen financieel, maar ook technisch er aan het F-35 product nog steeds aanzienlijke risico’s verbonden zijn. Onafhankelijke vaststelling door de Amerikaanse Rekenkamer vertelt ons daarover de waarheid, die in de gangbare public relations en promotiecampagne ontbreekt.

F-35

Overhaast beslissen heeft een hoge prijs

Er vallen belangrijke lessen te trekken uit de Nederlandse politieke besluitvorming inzake de vervanging van de F-16: wacht tot bewezen is dat alles goed functioneert. Dit is erg lonend. Inderdaad, hoewel de Vries in 2008 meende dat de US-GAO beroepspessimisten waren, bleek de realiteit dat pessimisme telkens te bevestigen en zelfs ver te overtreffen. Gezond politiek inzicht vergt om in het belang van de belastingbetaler en van de toekomstige NAVO-veiligheid de conclusies van de Amerikaanse Rekenkamer terdege te overwegen. En die overweging moet elk weldenkend mens brengen tot de conclusies (1) een conceptueel fout ontworpen toestel blijft veel kosten achteraf meebrengen en (2) dat zal Defensie de hele 30-jarige levensduur achtervolgen, deze aankoop zal blijvend problematisch zijn.

Is België verstandiger?

good question

We nodigen de federale regering en de volksvertegenwoordigers uit om deze evaluatie ernstig te nemen. De Kamer heeft de macht om het Rekenhof de opdracht te geven om de impact van het rapport van de US GAO op de financiële betrouwbaarheid van de uitgebrachte offerte voor de F-35 te toetsen, teneinde later niet geconfronteerd te worden met bijkomende kosten die bij gebrek aan een maximumprijs (not to exceed price), niet kunnen betwist worden.

Twee argumenten

Het feit dat momenteel niet alleen de eerste tweehonderd vliegtuigen dure modificaties wachten maar de facto ALLE tot nog toe gebouwde (300) vliegtuigen gebreken vertonen, zal een Belgische overhaaste bestelling eveneens bijkomende kosten meebrengen die nu niet gekend zijn.

Vermits de Amerikaanse wetgeving niet toelaat dat buitenlandse klanten minder moeten betalen dat de Amerikaanse klanten, in casu de USAF, stellen we vast dat de USAF momenteel méér betaalt dan de prijs van de Belgische offerte die naar verluidt maximaal honderd miljoen US $ per vliegtuig (inclusief een basispakket) zou bedragen. Dat zou erop kunnen wijzen dat de Belgische aankoopprijs niet het volledige basispakket omvat en men - zoals in het verleden ook al gebeurde - opnieuw bepaalde aankopen die niet vanaf de eerste dag nodig zijn uit het pakket haalde en de rekening ervan wordt doorgeschoven naar 'later'.

now later

Twee vragen dringen zich op

Welke politicus wil de verantwoordelijkheid dragen voor deze risico's?

Welke militaire autoriteit heeft géén rekening gehouden met de vastgestelde problemen die reeds twee jaar telkens opnieuw door het US GAO worden gepubliceerd en/of heeft toegestemd dat het contract niet alle noodzakelijke bijhorende middelen omvatten?

Who is it