cold war IIIs er een Koude Oorlog op komst? Dat is alvast niet de mening van een gewezen Nederlandse ambassadeur te Moskou die hierover dit artikel schreef onder zijn ‘nom de plume’ J. C. Reynaard.

 

Vanaf de jongste dagen zijn er profeten geweest en voorspellingen. Van die oude zieners zijn de rijen behoorlijk uitgedund, maar daarvoor hebben wij nu waarzeggers uit een wereld vol borrelende publiciteit en klemmende voorspellingen. Toekomstschilderingen die bij voortdurende herhaling een eigen soort leven gaan leiden. Zoals recente profetieën die in menig dagblad en tijdschrift, en voor menige microfoon, worden gelanceerd over de dreigende, of reeds voldongen terugkeer van de Koude Oorlog: die legendarische, indertijd zwaar bewapende vrede, die bijna een halve eeuw lang voor een gevaarlijk maar wel zeer effectief evenwicht heeft gezorgd. Als het werkelijk waar zou zijn dat zo’n koude oorlog weer in het verschiet ligt dan zouden we - hoe ongewenst ook – tenminste weer het voordeel hebben beter te onderkennen hoe onze internationale betrekkingen er in werkelijkheid voor staan. Zouden we beter weten welke richting zij kunnen nemen. Maar daar lijkt het niet op.

De Koude Oorlog had duidelijke strategische grenzen op straffe van een vernietigende, in het uiterste geval met kernwapens gevoerde, oorlog. Daarvoor stonden twee politieke ideologieën tegenover elkaar. Beide met wereldwijde ambities. Met twee mogendheden die ver boven de rest uit tornden en die gezag hadden onder toegewijde volgelingen. In onze nog jonge eeuw zijn die heldere grenzen er echter niet meer. Sterker, er zijn steeds meer conflicten over de vraag waar die grenzen eigenlijk liggen. Waar in het Midden-Oosten? Waar in het noorden van Afrika en in de Zuid-Chinese Zee? Of waar in het oosten van Europa? En die torenhoge super-mogendheden zijn er ook niet meer. Net zo min als die solide volgelingen en heldere ideologieën die georganiseerd en ambitieus waren, gewapend en inzetbaar. Iedere aanzet daartoe ontbreekt nu. En serieus bewapend zijn we in Europa ook niet meer. Het is dan ook nauwelijks voorstelbaar dat een internationale ordening op de loer ligt die enigszins op een Koude Oorlog lijkt.

Dat het Amerikaanse leger in Eygelshoven, vlak bij Kerkrade in het zuiden van Limburg, sinds kort 1600 militaire voertuigen mag parkeren, inzetbaar voor een versteviging van de NAVO grens met Rusland, is geen teken van een mogelijk conflict. Wel een teken dat de verhouding tussen het Rusland van president Poetin en het Amerika dat met een presidentsverkiezing stoeit, behoorlijk is verzuurd. Een situatie waarin Europa voorlopig een bijrol speelt, zij het een serieuze. Allemaal als gevolg van ernstig veronachtzaamde internationale ontwikkelingen in de afgelopen 15 jaar. Rusland heeft zich immers in die tijd, na het verval van zijn super-status in de jaren negentig, politiek opnieuw gestructureerd en herbewapend. Besloten om zich in te zetten voor het behoud van een exclusieve, strategische periferie aan zijn grenzen en voor het herwinnen van een gedeelde machtspositie met de Verenigde Staten, en op termijn met China. Dat heeft tot gewapende Russische agressie geleid in Georgië, in de Krim en Oekraïne, en in Syrië. Tot gebarentaal met raketten en militaire oefeningen langs de grens waar Rusland op de NAVO stuit. En tot verbaal geweld.

De westelijke reacties zijn behoudend geweest: sancties, protesten, wat opwaardering van lang verwaarloosde militaire paraatheid en onderhandelingen her en der. Dat zijn geen daden die in de verste verte lijken op een robuust beleid van beteugeling - van ‘containment’ - de voormalige basis van al het westelijk handelen tegenover de Sovjet-Unie. Begrijpelijk, omdat de wederzijdse afhankelijkheid van Rusland en de rest van Europa, tussen Washington en Moskou groot is geworden. Rusland kan voor zijn kwakkelende economie niet zonder zijn export van grondstoffen en Europa niet zonder zijn aardgas. Washington kan niet zonder de medewerking van Moskou om zijn noodlottige betrokkenheid in het Midden-Oosten te klaren en omgekeerd heeft Rusland het alom aanwezige Amerika nodig om weer een volwaardige plaats aan de top te kunnen innemen. De wereld van nu is in staat van ombouw. Te labiel voor duidelijke scheidslijnen.

Een pikant detail vormen daarbij de hoogst zonderlinge kornuiten die zich in deze roerige situatie bij gediplomeerd communist Poetin hebben aangemeld: de activisten, populisten en radicalen van uiterst rechts. Allemaal opportunisten die net als de Russische president niet de middelen maar slechts het doel voor ogen hebben. Zo zijn er de bewonderaars van een sterke leider: zoals de Amerikaanse presidentschapskandidaat Donald Trump, de Oostenrijkse rechts extremist Strache en de Britse anti-EU activist Nigel Farage. De aanhangers van de ‘geleide’ democratie: zoals de Hongaarse minister-president Orbán en zijn Poolse collega’s. De kampioenen van de ongebreidelde soevereiniteit en het anti-EU sentiment: zoals onder vele anderen de Franse nationalisten van mevrouw Le Pen. De vreemdelingen haters en de Christelijk Avondland-kampioenen onder de volgelingen van het Duitse Pegida en de Nederlandse PVV. Het is een bonte schare, aangevuld met anti-globalisten en anti-Amerikanen. Veel indruk zullen zij in Moskou niet maken, maar zij komen daar wel zeer gelegen om de onderhandelingspositie van het Westen te verzwakken. Een Koude Oorlog is daar niet eens voor nodig.

J. C. Reynaard

Bewaren

Bewaren

Bewaren