ReynebeauIn de bijdrage ‘Baas Gansendonck’ hadden we het over twee belangrijke motieven die aan de basis liggen van de opiniejournalistiek. In deze bijdrage geven we voorbeelden van ideologisch bijgestuurde informatie.

Inleiding

Enkele jaren geleden, toen Tom Naegels nog ombudsman was van De Standaard, vroeg hij mij naar aanleiding van de correspondentie die we af en toe voerden, waarom ik alleen kritiek had op DS en nooit op andere kranten. De reden is dat ik DS al jarenlang lees en dus van alle kranten het beste ken. Dat ik zo naïef was te denken dat mijn kritiek zou helpen, heb ik wijselijk niet vermeld.

Case study 1 Ideologie als motief voor misleidende opiniebijdragen

In de bijdrage ‘Baas Gansendonck’ hadden we het over twee belangrijke motieven die aan de basis liggen van de opiniejournalistiek. Persoonlijke politiek-ideologische voorkeuren en/of intellectuele armoede/luiheid. In deze bijdrage geven we voorbeelden van ideologisch bijgestuurde informatie. Dat deze voorbeelden uit DS ook voorkomen in andere kranten, is juist. Het maakt ze alleen nog relevanter.

De aangehaalde voorbeelden zijn gebaseerd op de correspondentie van een bekende met DS en mediaspecialisten. Hij vroeg ons of we daarover een artikel wilden publiceren.

Voorbeeld 1

Deze lezer van Pjotr’s nieuwsbrieven leest al vele jaren DS en meldt de journalisten regelmatig wanneer hij een fout ziet of wanneer de informatie tendentieus is. In dit voorbeeld gaat het om een suggestieve foto van een rechts politicus door de (dominerend progressieve) redactie:

Hij stuurde op 15 juni volgende mail:

Ik zag het artikel over hoe de New York Times bericht over de Belgische schandalen;

Wat mij verwondert is dat er bij De Standaard 3 foto’s worden gepubliceerd, Mayeur (PS), Moreau (PS) en Bracke (N-VA – rechtse partij).

Terwijl er een opmerkelijk verschil is tussen wat deze 3 politici kan verweten worden: Mayeur en Moreau moesten ontslag nemen, wegens vermoeden van fraude. Dat is niet het geval bij Bracke: die verhoogde zijn inkomen als kamervoorzitter door advies te verlenen aan Telenet. Hij moest geen ontslag nemen.

Kan U me zeggen waarom de foto van Bracke daar wordt geplaatst en niet bv. de foto van Tom Balthazar (sp.a – socialistische partij) die ook ontslag moest nemen?

Hoewel de aard van de overtredingen duidelijk verschillend is, kiest DS redactie er voor  om (via deze foto) een andere boodschap te verspreiden: het zijn niet alleen de socialisten die sjoemelen, ook rechts (Bracke) gaat in de fout. In de hoop zo de fout van  de linkse politici te relativeren.

Kaaiman de Verschrikkelijke

Negen augustus, Kaaiman[1] is terug uit vakantie en bij De Standaard zullen ze het geweten hebben! Reynebeau, journalist bij DS die zich mag verheugen in de vriendschap van Kaaiman, mocht het nog eens lezen in Reynebeau de Rekenmeester . De bekende die kaaiman inspireerde had ons vroeger al de correspondentie doorgestuurd. Gelukkig zijn wij niet gebonden aan een beperkte lengte en kunnen we het volledige verhaal aanbieden, inclusief het veelzeggend commentaar van specialisten.

Over specialisten toch een woordje uitleg. Zoals blijkt uit het hiernavolgende voorbeeld hebben ze iets gemeen: ondanks ronkende titels en/of academische onderlegdheid zijn ze onmachtig en worden door de redacties genegeerd. Ze zullen zich nooit wagen aan recht-toe-recht-aan uitspraken en  blijven ten allen tijde hoffelijk. Daardoor maken ze eigenlijk deel uit van hetzelfde toneelgezelschap. Dat weten ze maar al te goed bij de redacties en ze hinderen journalisten niet in het minst om met de regelmaat van een klok tendentieuze opiniebijdragen te publiceren. Buiten de rubriek ‘opinie’, en dus deontologisch fout. Gelukkig kunnen hoofse heren (we houden het hoffelijk) beroep doen op journalisten zoals Kaaiman.

Wat Dwarsliggers daarover denken?

Het is een alom bekend fenomeen. Het verklaart waarom zoveel dwaze revoluties tegen alle kansen in toch slagen. De meeste opstanden lukken gewoon bij gebrek aan tegenstanders. De ‘burgerlijke krachten’, of conservatieven, zijn door hun beschavingsniveau ‘ontrukt’ aan de reële wereld. Ze zien strijd en conflicten als ‘ordinair’, beneden hun waardigheid en proberen zich eruit te houden.

Als Kerenski op de trappen van het winterpaleis in Sint Petersburg ook maar één machinegeweer in stelling had gebracht – een mogelijkheid die hij zonder meer had – was er van de machtsgreep van de bolsjewieken niets in huis gekomen. Maar Kerenski dacht niet in die termen: hij was een redelijk en beschaafd mens en veronderstelde van de anderen hetzelfde.

 De Franse revolutie in haar ontspoorde vorm was hoofdzakelijk het werk van snotneuzen die niet wisten waar het – buiten keet schoppen – om ging. Buiten een beetje verbaasde verongelijkte verontwaardiging wist de bange burgerij daar niets tegenover te stellen. Toen de boeren van de Vendée zich dan wel tot weerstand formeerden was het al veel te laat.

 En bijzonder relevant voor de huidige onmacht: We hebben allemaal gezien hoe onze burgerij met de relmakers van 68 omgingen; tolerant en begrijpend. Daarvan genieten we vandaag nog altijd en het einde is lang niet in zicht.

 Ooit al protest gehoord omdat er nu ook een “opiniërend hoofdredacteur” bestaat? Toch een contradictie? Of is hij hoofdredacteur van de opiniejournalisten?

Voorbeeld 2

Dezelfde lezer als in voorbeeld 1 stuurde volgende mail naar journalist Reynebeau de Rekenmeester van DS (en in cc hoofdredacteur Verhoeven). Onderwerp is de stijging van de elektriciteitsprijzen door de liberalisering van de markt.

U schreef in DS Weekblad van 1-04-2017 ivm de elektriciteitsprijzen :

Quote : Toevallig is het net 10 jaar geleden dat de elektriciteit is ‘geliberaliseerd’. Wel de prijs van de  elektriciteit steeg sindsdien met liefst 112%. Tot zover de zegeningen van de liberalizering. Unquote. 

Dat is trouwens uitvergroot in een subtiteL Toen ik dat las bekroop mij een gevoel van argwaan. Dus wou ik weten of het juist is wat U schrijft,  want de producentenmarkt is geliberaliseerd , maar niet de distributie van elektriciteit. Dus deed ik wat U had moeten doen, navragen, onderzoeken en checken. In bijlage ziet U wat de CREG (nvdr officiële bron) mij als info geeft.

Uit de info van de CREG blijkt dat de producentenprijzen voor 30% van de stijging over 10 jaar verantwoordelijk zijn, dus ca 3 % per jaar. De rest (82%) is NIET te wijten aan de liberalisering van de markt, maar aan de distributie door de overheid (in ruime zin) en aan taksen.

Graag vernam ik wat U van mijn bemerking denkt. En ik vraag een formele rechtzetting van de foute informatie die U schreef.

Als historicus van vorming is Reynebeau misschien minder vertrouwd met cijfers en procenten, maar dat hij niet zou weten dat de energieprijs voor de eindverbruiker niet enkel de prijs voor de energie zelf is, maar ook de distributiekost en de zéér hoge taksen, is niet geloofwaardig.

Hij bezondigt zich aan een ideologisch gestuurde én foute interpretatie van de opgepikte basisinformatie (112%). Zijn foute boodschap: de liberalisering door rechts is niet goed voor de consumenten.

Daarna volgden verschillende mails, om te vragen wanneer er een rechtzetting zou gepubliceerd worden. Op 5 mei (een maand later) ontvangt de kritische lezer volgend antwoord:

Geachte heer, een rechtzetting is hier niet vandoen. De Standaard

Dergelijke brutale afwijzing zonder enige uitleg illustreert de hoogmoed van de redactie.

Toch geeft de lezer niet op en hij richt zich tot de Raad voor de Journalistiek die het volgende antwoordde:

Geachte heer,

Ik kan  geen uitspraak doen over uw vraag zonder beide partijen gehoord te hebben, en bovendien is het niet aan mij om me daarover uit te spreken, maar wel aan de Raad zelf. Of er sprake is van een beroepsethische fout, kan pas blijken na een klachtprocedure waarin de Raad voor de Journalistiek (RvdJ) beide partijen hoort en finaal een uitspraak doet. 

In ons werkingsreglement vindt u meer informatie over de klachtprocedure.

Voor alle duidelijkheid: de RvdJ is een orgaan dat opgericht werd door de media zelf en naast de consumenten vooral dient om de journalisten te beschermen tegen gerechtelijke procedures. Onmacht verpakt in formalisme.

Ook ditmaal laat de lezer zich niet wegzetten en op 14 juni gaat hij te rade bij een mediaspecialist. 

Op zijn mail waarin hij uitvoerig uitweidt over de vastgestelde fout, ontvangt hij nog dezelfde dag een antwoord:

Geachte heer,

dank voor uw bericht.

Naar mijn oordeel is uw kritiek op het artikel terecht. DS wijst dit af, omdat kranten niet graag rechtzettingen publiceren. Met andere woorden, u rapporteert één van de vele, vele gevallen waarin kranten fouten maken en weigeren deze recht te zetten.

 

Wat de RVDJ betreft: die treedt nogal formalistisch op, in de zin dat u formeel klacht moet indienen bij de RVDJ die dan, na ontvankelijk verklaring, een zitting organiseert die tegensprekelijk is. De RVDJ spreekt er zich enkel over uit of de Code van de RVDJ geschonden is of niet. De Code staat op de website van de RVDJ. Hij legt geen straf of sanctie op, en beveelt evenmin een rechtzetting.

Met andere woorden, de kranten leggen rechtzettingen, ook wanneer ze verantwoord zijn, zonder verantwoording naast zich neer…. Dit heb ik al vaak aangeklaagd, maar ze houden dit halsstarrig vol. Ik hoop dat ik u hiermee enigszins van dienst ben geweest.

Zijn deze voorbeelden oud nieuws? Ja, maar wel nieuws dat zich elke dag herhaalt, en dus nooit verjaart!

Heel veel weldenkende lezers, samen met de dwarsliggers, vinden dat het niet langer kan dat de redacties bewust fouten gedogen en zodoende medeverantwoordelijk zijn voor de ontsporing van journalisten die de macht van hun positie misbruiken om informatie te vervormen tot opiniejournalistiek. We betwijfelen wel of ze ook fouten zouden gedogen wanneer deze niet passen in hun maatschappijbeeld.

Dat het misprijzen bij zoveel hoogmoed steeds sterker opborrelt en weldenkende lezers wegjaagt zou niemand mogen verbazen. We eindigen deze dwarse bijdrage met een blanco paragraaf …

 

 

… Als  symbolisch protest voor al de rechtzettingen die DS weigerde te publiceren.

In een volgend bericht zullen we een voorbeeld van opiniejournalistiek geven dat het gevolg is van een gebrek aan kennis bij journalisten. Journalisten worden soms gedwongen om artikels te schrijven over onderwerpen die ze niet beheersen. Vooral dan wordt opiniejournalistiek gevaarlijk. Journalisten net als vissen, zo verschillend van dwarsliggers, ‘gebeten om te weten’.

 

[1] Kaaiman alias voor Koen Meulenaere en zijn boezemvriend topjournalist Rik Van Cauwelaert waren dé sterkhouders van Knack. Ze stapten ongeveer gelijktijdig over naar De Tijd. De enige Vlaamse krant waar de waarheid nog onverbloemd mag geschreven worden en de opiniejournalistiek nog altijd niet de bovenhand haalt. Houden zo!

Dwarsligger