gebeten om te weten DRIEHoe komen vissen ertoe in scholen te zwemmen? Dat is niet zo moeilijk. Het zal wel om dezelfde reden zijn waarom organismen bijna alles doen zoals ze het doen: het brengt evolutionaire voordelen. Maar daarmee komt nog geen einde aan de vragen.

Hoe communiceren ze hun intenties, de richting, met elkaar? Ze kunnen namelijk zeer snel met heel de groep van koers veranderen. Waar komt het initiatief voor dergelijke bewegingen vandaan? Allemaal interessante vragen waarmee prof. Cesare Marchettti (fysicus) zich al 70 jaar geleden heel intensief bezig hield. Hij ontdekte daarbij terloops de logistische leerprocessen, die ook in de menselijke maatschappij actief zijn, en legde daarbij verbluffende wetmatigheden bloot, bij voorbeeld ook over de historische ontwikkeling van energietechnieken.

Tegenwoordig trekt dit thema weer sterk de aandacht van de sociologen en pedagogen. We vinden het dan ook terug in ‘de boekskes’. Een voorbeeld daarvan is de publicatie ‘Psychologies’. Ik heb er het onderstaand beeld uit gehaald. Het motto van “Het Nieuwe Samen” is “apart en toch verbonden”.

school vissen

Ook in onze media komt het thema, direct of indirect, doorlopend ter sprake. Ik hoorde vandaag op de radio iemand voor kinderen uitleggen hoe het werkt:

Een vis zwemt van nature een andere vis na. Zo ontstaan die scholen. Er zijn natuurlijk vissen die een beetje minder slim zijn en niet weten dat het zo hoort: die dwalen dan af.” Ze zullen daarmee die vis rechts op het plaatje boven bedoeld hebben.

Noteer ook dat op het plaatje die vissen allemaal absoluut identiek zijn. Dat is natuurlijk het gevolg van de manier waarop dit plaatje gemaakt is (je dacht toch niet dat het een echte foto is?): copy paste in ‘Photoshop’! Maar tegelijkertijd is het ook een mooi beeld van onze maatschappij, die op dezelfde manier geconstrueerd is: iedereen gelijk tot in het diepst van ons wezen. Zo zien de progressieven dat toch, en wie durft ze nog tegen te spreken?

Mooi dat we de kinderen dat vroeg bijbrengen. Het bereidt ze ideaal voor op hun leven in een maatschappij waarin ze geacht worden zonder veel nadenken braaf ‘De Standaard’ en de VRT achterna te zwemmen. Afdwalen is dom: dat weten we nu! Niemand neemt het op voor die ene eenzame vis. Dat is de ‘outcast’; dat voelen we allemaal aan.

Maar misschien is die rebel wel helemaal niet zo dom. OK, de anderen zijn met velen, maar ze denken niet na en 1000 maal nul is nog altijd nul. Bovendien is die dikke vis die van voor zwemt (die mag een beetje meer ‘gelijk’ zijn dan de anderen) helemaal niet zo’n slimme. Hij weet ook niet echt waar hij naar toe wil, maar zolang ze hem maar volgen is alles in orde. Onze eenzaat vindt dat allemaal een beetje verdacht, en hij wil toch liever zelf op onderzoek uitgaan. Eigenlijk is hij een ‘dwarsligger’.

Dwarsliggers hebben het vandaag niet gemakkelijk: ze kunnen nooit gelijk hebben. ‘Juist’ en ‘Fout’ zijn immers sociaal bepaald. Zelfs als de zwerm direct in de muil van een roofvis zwemt is de dwarsligger nog altijd fout.

Het is goed dat we onze kinderen al heel jong leren hoe de wereld werkt. De sleutel tot een geslaagd leven – en dat betekent vandaag heel verkort: poen scheppen – is: “go with the flow”. Vroeger waren er misschien ook nog wel andere overwegingen mogelijk, maar dat is door de vooruitgang allemaal achterhaald. Dwarsliggers halen zich alleen maar ellende op de hals.

Edoch, zelfs als dat allemaal waar zou zijn, blijft er toch nog één belangrijk aspect totaal onbesproken. De vissen van de zwerm leiden het bestaan van – misschien welvarende –zombies. Maar de dwarsligger leeft!