covid19 worldWe schreven verschillende kritische bijdragen over de manier waarop in België gereageerd wordt op de SARS-CoV-2-pandemie. Maar onder Dwarsliggers gaat onze aandacht ook uit naar mogelijke alternatieven.

Pleidooi voor een positieve aanpak

We schreven verschillende kritische bijdragen over de manier waarop in België gereageerd wordt op de SARS-CoV-2-pandemie. Maar onder Dwarsliggers gaat onze aandacht ook uit naar mogelijke alternatieven.

Dat was overigens vroeger al het geval, toen we bij de eerste tekenen van de aanstormende immigratiegolf een uitgewerkt alternatief publiceerden. We vonden in het latere beleid sporen terug van onze input. Nu willen we opnieuw onze borst nat maken en een pleidooi houden voor een alternatief beleid dat naar ons aanvoelen noodzakelijk zal zijn wanneer de crisis blijft duren.

Laten we beginnen met

Een bondige reconstructie van de voorbije aanpak

Zoals geweten, waren we in België helemaal niet voorbereid op de aankomende pandemie. Het gebrek aan medische beschermingsmiddelen, waaronder mondkapjes, zorgde ervoor dat de opties heel beperkt waren.

Het was een onbekend virus en in eerste instantie wist niemand wat te doen. Er waren verschillende stappen die belangrijk waren voor de gekozen aanpak:

  • Creëer een draagvlak. Dat was het werk van de media (vooral de VRT speelde hierbij een cruciale rol) waarbij dramatische toestanden in alle landen waar de crisis zich manifesteerde, elke dag opnieuw op de kijkers werden losgelaten. Zo werd de paniek die dáár heerste overgebracht naar hier en werd de bevolking ‘rijp’ gemaakt voor verregaande maatregelen. Om deze angstpsychose in stand te houden, werden de ‘kijkers’ meermaals per dag geconfronteerd met de meest angstaanjagende cijfers: deze van de snel stijgende hoge aantallen besmettingen én (aanvankelijk) ook het hoge aantal overlijdens. Toen de overlijdens minder relevant werden, zoals tijdens de zogezegde tweede golf in augustus, werden die nauwelijks nog vermeld, wat wijst op doelbewust misbruik van informatie.
  • De politici die als enigen dergelijke maatregelen kunnen nemen, zochten en vonden steun bij medische specialisten, virologen, epidemiologen, … om zo hun beleid te legitimeren, zonder dat ze in staat waren om zelf te kunnen oordelen over de wetenschappelijke correctheid van deze adviezen.
  • De specialisten die hierbij een belangrijke rol speelden waren medici die vanzelfsprekend de crisis benaderden vanuit hun specifieke invalshoek en zich onvoldoende bekommerden om de psychologische, maatschappelijke en economische nevenwerkingen van hun draconische voorstellen. Erger door hun publieke uitspraken dwongen ze de politici om hen te volgen.
  • De belangrijkste bekommernis bij de medische specialisten was om hier toestanden zoals in Italië te vermijden. Voor medici is het inderdaad traumatiserend wanneer er zoals in een oorlog veel slachtoffers vallen en de capaciteit te klein is, zodat ze moeten hartverscheurende keuzes maken wie wel en wie niet zal gered worden.
  • Gekozen werd voor een lockdown om de verspreiding van de besmettingen bij de ganse bevolking tegen te gaan. Logisch wanneer men ervan uitgaat dat elke besmette persoon een potentiële ziekenhuispatiënt is. Precies deze foute hypothese waarbij men het verschil tussen kwestsbaren en gezonde mensen negeerde, zorgde ervoor dat de dodentol dramatisch hoog lag in vergelijking met andere landen. Dat werd gecamoufleerd door het dodental niet te tellen in functie van de bevolking en elk land dat een hoger aantal doden telde voor te stellen als ‘nog slechter’, al telde de bevolking van dat land een veelvoud van België. Overigens kan u nu (20/08) op de officiële federale ‘coronawebsite’ wel een grafiek zien met de relatieve cijfers van de besmettingen in meerdere landen, maar niet de relatieve overlijdens, alleen het aantal. Opnieuw een voorbeeld van doelbewuste selectieve informatie.
  • Het kwam nooit tot een ‘oorlogssituatie’ in de ziekenhuizen omdat België een uitstekende gezondheidsdienst heeft en het ziekenhuispersoneel prima werk deed. Helaas, al vlug bleek dat heel veel opgenomen patiënten niet te redden waren wegens onderliggende ziektes die hun weerstand tegen de virusbesmetting sterk beïnvloedde.
  • Eén dramatische vergetelheid zorgde voor zowat drievierden van de overlijdens: In de woonzorgcentra en de rust- en verzorgingsinstellingen werden heel kwetsbare (80+) mensen ‘bij bosjes’ geveld door deze virusaanval. Maar ook hier waren er opmerkelijke verschillen: instellingen waar géén enkel besmette en geen enkel overlijden door Covid-19 genoteerd werd, terwijl in ander zorginstellingen het aantal dramatisch hoog lag.

Het resultaat van dit beleid kennen we:

België telt proportioneel één van de hoogste aantallen doden ter wereld en de economische schade wordt geraamd op 70 miljard euro.

 

Hoog tijd voor een alternatieve aanpak

We moeten twee hypotheses herzien waardoor het beleid op het verkeerde spoor belandde:

  • Het doel moet zijn om zo weinig mogelijk mensen te verhinderen om een normaal professioneel én familiaal leven te leiden. Dus moeten we een alternatief hebben voor de paternalistische disproportionele dwangmaatregelen.
  • De voornaamste criteria voor een goed beleid op lange termijn zijn de ziekenhuisopnames en de dodentol, niet de besmettingen. Wanneer die vergelijkbaar zijn met de resultaten voor een gemiddelde jaarlijkse griep moeten we stoppen deze nieuwe virus als een ‘uitzonderlijke bedreiging’ te behandelen.

In onze alternatieve aanpak moeten de media gedwongen worden om op een correcte manier de nuttige informatie te verspreiden. Goochelen met onbetrouwbare cijfers die NIEMAND nog wil zien is contraproductief, tenzij men inderdaad de bevolking wil hersenspoelen.

Van de raadgevers mogen we verwachten dat ze binnen hun bevoegdheid blijven, namelijk raad geven aan de politici en dat gebeurt NIET in de studio’s van radio en tv of kranteninterviews. Dat ze in het nieuws af en toe een ‘wetenschappelijke’ verklaring geven tot daar aan toe, maar in duidingsprogramma’s zoals ‘Terzake’ en ‘De Afspraak’ zitten ze niet op hun plaats. Daar moeten de politici hun verantwoordelijkheid nemen, want tenslotte zijn zij verantwoordelijk voor het gevoerde beleid.

Van de politici verwachten we dat ze de crisis aanpakken ‘zo dicht mogelijk bij de mensen’. Subsidiariteit is de regel en het deelstaten en het federale niveau dienen zich te beperken tot de basismaatregelen, de coördinatie en de logistieke ondersteuning. Als er één ding is, waar politici oog en oor moeten voor hebben, is het maatschappelijk draagvlak. Door zich te verbergen achter de virologen, verklaarden politici zichzelf impliciet onbevoegd.

Hoe voorkomen we ziekenhuisopnames en doden?

Op basis van de gegevens van de voorbije periode waren het vooral ‘kwetsbaren’ die na een besmetting dienden opgenomen te worden in een ziekenhuis en meer kans hadden op een lange behandeling en een zeer lange revalidatie of stierven in het ziekenhuis.

Prioriteit nr. 1: Bescherm de kwetsbaren

Wat we NU moeten en kunnen doen is de huisartsen inschakelen en álle kwetsbaren in kaart brengen. Dat er sommigen door de mazen van het net zullen vallen is daarbij geen argument. En wie kwetsbaar is weten de huisartsen: patiënten met een aangetast immuunsysteem, met een longaandoening, met hartproblemen, diabetespatiënten en obesitas, om maar de algemeen gekende te vermelden.

Eenmaal deze lijst gekend is kan de huisarts zeer snel en mits de nodige steun (een peulschil in vergelijking met de kostprijs van het huidig beleid) alle kwetsbaren verwittigen, een attest geven dat recht geeft op voldoende beschermende mondkapjes ( FFP 2 of FFP 3) zodat ze zichzelf kunnen bescherming tegen een besmetting door anderen (FFP met ventiel) en ook anderen niet kunnen besmetten via de ademhaling (FFP zonder ventiel).

Wie kan deze mensen beter motiveren om voorzichtig te zijn dan de vertrouwde huisarts? Aan wie zullen ze wél zeggen wanneer er iets uit de hand is gelopen? In elk geval ook véél goedkoper dan al die nieuwe middelen die handenvol geld kosten en onbetrouwbaar zullen blijven zo lang we het virus onvoldoende kennen, wat ook nu nog altijd het geval is.

Door deze categorie zo goed mogelijk te beschermen voorkomt men een grote toename van de ziekenhuisopnames en zal ook het aantal doden lager liggen dan met het huidig beleid.

Het kan zijn dat voor sommige kwetsbaren een beschermend mondkapje niet volstaat en dat het aangewezen is om deze persoon niet te laten werken. Ook dát valt binnen de bevoegdheden van een huisarts, en door dit beperkte aantal te weren kunnen de gezonde mensen met minder risico werken en zal de economie geen bijkomende klap krijgen die we alleen nog met virtueel geld kunnen betalen.

Maar er is ook een andere individuele vrijheid belangrijk voor de kwetsbaren (en hier denk ik vooral aan de ouderen), namelijk dat ze zelf kunnen beslissen om géén voorzorgen te nemen.

Aanbevelingen voor gezonde mensen

Voor gezonde mensen waarvoor de gevolgen van een besmetting veel draaglijker zijn, willen we dat de overheid stopt met het opleggen van dwingende maatregelen.

Dictaten gebaseerd op een kleine minderheid ‘slechterikken’ als de algemene norm. Winkelen met twee? Ah neen, want dit is geen tijd voor ‘fun shopping’ zo wist een viroloog. Oh ja, de wetenschap is duidelijk: iedereen doet aan ‘fun shopping’? En een alleenstaande vrouw die schoolgerief wil inkopen voor de twee tieners moet dan maar een ervan net als een hondje aan de leiband buiten de winkel parkeren?

Wat de overheid moet doen is het gezond verstand en de positieve krachten steunen en enkel maatregelen nemen die nuttig zijn voor de overgrote meerderheid van de bevolking. Er zullen wellicht meer besmettingen zijn, maar daarom nog niet veel meer ziekenhuisopnames en doden. Dat konden we vaststellen tijdens de zogezegde tweede golf in augustus.

Gezonde mensen moeten dus NIET verplicht maar wel aangeraden worden om de basismaatregelen te volgen (afstand houden, eventueel mondkapje, handen wassen). Daarvoor baseren we ons op het principe dat iedereen in de eerste plaats zelf verantwoordelijk is voor zijn eigen gezondheid. De overheid verbiedt toch ook het roken niet? Men neemt toch ook geen drastische maatregelen tegen ongezonde activiteiten, drugsverslavingen, …?

Pak ongeoorloofde activiteiten aan

Het gezond verstand zegt: zoek de problemen niet. Dat was duidelijk het geval voor manifestaties die de aanleiding vormden voor grootschalige uitbraken in de beginfase van de verspreiding: de voetbalmatch Bergamo-Valencia met meer dan 40.000 opeengepakte supporters in Noord Italië; de ‘after ski party’s’ in Oostenrijk en Italië; de samenkomst van een religieuze groep in Strassbourg, …

Daarvoor kan en moet het voorzorgsprincipe voorzien in lokale aangepaste beperkingen. Maar doe nu ook niet alles op slot! En vooral stop met iedereen te straffen voor onregelmatigheden die een beperkte maar kordate aanpak vereisen.

Beboet geen mensen omdat ze terecht overdreven maatregelen voor hun specifieke situatie aan hun laars lappen. Hun weerbaarheid moeten we koesteren, want alleen zo kan onze maatschappij haar vrijheid behouden.

Scholen sluiten? Neen. Leerkrachten beschermen? Ja

Een van de meest disproportionele maatregelen was de sluiting van de scholen. Dat was paniekvoetbal van het hoogste niveau. Enigszins begrijpelijk omdat we toen zo weinig wisten, maar dat kan en mag niet langer.  

Wat we wel moeten doen is het personeel dat in contact komt met leerlingen de nodige bescherming bieden. Dat wil zeggen een beschermend masker met ventiel zodat ze zichzelf beschermen en toch nog les kunnen geven. Eventueel kunnen bijkomende kleine steunmaatregelen aangewezen zijn, zoals korte pauzes. Maar dat wéten de schooldirecties het best en hun maatregelen zullen veel realistischer zijn dan de paternalistische detailregeltjes  ‘’vanuit de Guimardstraat’.

Geen economische sluitingen meer en normale arbeid

Ik kan alleen maar vaststellen dat de winkeliers heel verantwoordelijk omgaan met deze virusbedreiging. Ik durf er wat op verwedden dat de uitbraken NIET veroorzaakt worden door het dagdagelijkse winkelgedrag of bij gebrek aan voorzichtigheid. Dus vertrouw die mensen nu eens en pak eventueel de onvermijdelijke uitzonderingen aan, zonder zomaar vanuit een negatieve houding een ganse sector te sluiten.

Ook de arbeidsmogelijkheden moeten terug normaal worden. En opnieuw, vertrouw nu eens de ondernemers en laat de gezonde mensen werken. Motiveren in plaats van beboeten, een wereld van verschil! Daarbij is lokale controle wenselijk, maar daar horen géén boetes bij tenzij werkelijk flagrante overtreders van terechte beperkingen.  

Sociale en recreatieve activiteiten in lokale context beoordelen

Sinds het begin zijn volledige sectoren zwaar getroffen.

Het is niet nodig om lokale activiteiten op een veralgemeende manier te beoordelen en te beperken. Wél moeten lokale overheden (burgemeesters) bijgestaan worden door een crisisstaf die alle aspecten van de maatregelen in kaart brengen vooraleer de burgemeester beslissingen neemt.

Vakantie en reizen

Vakantie in eigen land is ongetwijfeld een goede aanbeveling. Maar reizen naar het buitenland kan ook in veilige omstandigheden en zonder beperkingen. Wel levert reizen meer risico’s op voor de verspreiding van een epidemie. Daarop is méér controle noodzakelijk. Zo hadden alle terugkerende Belgische vakantiegangers uit Noord-Italië in quarantaine gemoeten. Daar is de regering nalatig geweest, terwijl sommige bedrijven dat gevaar wél zagen en hun teruggekeerde medewerkers verplichtten om twee weken thuis te blijven.

Hiervoor is enkel een oplossing op Europees en internationaal niveau mogelijk. Maar dat is blijkbaar niet eenvoudig en de manier waarop bepaalde regio’s een ‘slecht kleurtje’ krijgen en andere weer niet, ondermijnt de geloofwaardigheid van de EU. Toen opeens twee vakantiehotels van de christelijke mutualiteiten in Zwitserland in een ‘rode zone’ bleken te liggen duurde het niet lang voor de kleur veranderde. Pesterij of druk vanuit de CM?

 

Nood aan een ervaren crisismanager

Alles wat we hiervoor schreven leidt ons tot de conclusie dat op elk niveau een crisisverantwoordelijke noodzakelijk is. Een ‘generalist’ die álle aspecten van de crisis in aanmerking neemt en als tussenpersoon dient tussen de vakspecialisten en de verantwoordelijke politici. En vermits het gaat om zeer gevoelige beslissingen moeten alle raadgevers beschermd worden tegen allerlei mogelijke gevolgen, maar ook tegen zichzelf. Daarom zou het raadgevers van één bepaalde discipline verboden moeten worden om publiek commentaar te geven, waardoor de keuze van de verantwoordelijke politici wordt bemoeilijkt.

Uit voorgaande zal ook wel duidelijk zijn dat de niveaus waarop een crisis moet bestreden worden géén politieke indeling is, maar een geografische omschrijving gebaseerd op de specificiteit … van de bevolkingsgewoontes, de leefomstandigheden (stad/platteland), samenhangende activiteiten en het land.

Met subsidiariteit als algemene regel.