medium Peter Paul de Waal 2Wat mij de laatste jaren opvalt, is dat er steeds meer praktijken uit het bedrijfsleven de overheid binnensluipen en niet alleen bij de desk jockeys. In de 'gewone' overheid zie ik steeds meer 'systeemmanagers' verschijnen: mensen die de ballen verstand hebben van de ‘ins and outs’ van de publieke werking. Die er geen enkele affiniteit meer mee hebben en die alles beschouwen in termen van op geld waardeerbare kengetallen.

Alles dat niet in een goed gelikte powerpoint presentatie past of in een getal valt uit te drukken, telt niet meer mee.

Tegelijkertijd zie ik, dat de grip van het bedrijfsleven op Defensie ook steeds steviger wordt. Wat is er al niet uitbesteed aan het bedrijfsleven? Zelfs kazernes worden door particuliere beveiligingsbedrijven bewaakt. Dat vind ik geen geruststellende gedachte. 

Aangenomen dat het merendeel van de commandanten van de KLu uit de groep gevechtsvliegers voortkomt, denk ik dat de vliegerselectie en opleiding zoals die nu wordt voorgesteld bevelhebbers gaat opleveren, die oorlog - wat toch het wezen van het vak is - als een bijverschijnsel gaan zien en die bureaucratische en particuliere belangen zullen laten prevaleren boven de kerntaak van de KLu of de krijgsmacht in zijn geheel.

Het past naadloos in het straatje van de hedendaagse 'waardenvrije politiek.'

Hoe groter de afstand tot de wezenlijke materie, hoe kneedbaarder en (moreel) flexibeler men in politiek opzicht wordt.

We zagen het enkele jaren al bij de Koninklijke Marechaussee: een madam die nog nooit een wapen had vastgehouden werd tweede in bevel bij de KMAR vanwege haar financiële vaardigheden en politieke bruikbaarheid. Want: er moest bezuinigd worden en dat moest men breed zien. Dus vooral geen inhoudelijke 'mitsen en maren.'

Onlangs kreeg ik een assessment. Er werd niet getest op wat ik kon, wist of welk potentieel ik had. Nee, men testte of ik wel dociel genoeg was, om te doen wat er van mij gevraagd werd. En daar kwam verdraaid nog aan toe weer de term systeemdenken terug. Of ik dat kon en of ik stom genoeg was om naar de pijpen van de duvel te dansen. Het kwam er op neer, dat als mijn leidinggevende vroeg of ik wilde springen, ik competent genoeg was om te vragen: "Hoe hoog wilt u het hebben?"

Men wil niet-kritische, niet nadenkende en bovenal gehoorzame overheidsdienaars hebben, die met alle modes uit het bedrijfsleven meewaaien.

En met een van die modes is de F-35 ons land binnengekomen. Het is een systeem dat onderdeel uitmaakt van een (Amerikaans) systeem, niet een gevechtsvliegtuig. En of wij dat maar breed willen zien. 

Nu is dat alles leuk en aardig aan de andere kant van de oceaan, waar men grossiert in ISTAR-platformen, tankers, satellieten en talloze andere ‘enablers’ én een (compacte) vloot van F-22's kan veroorloven. Dat is inderdaad een systeem. En wij kunnen alleen opereren met de F-35, als we daar op aansluiten.

Nu Donald Trump met rasse schreden opmarcheert, zou het maar zo kunnen zijn dat we die aansluiting gaan missen. Ik hoef niemand te vertellen wat dat inhoudt, hoop ik. Voor de zekerheid: in Afghanistan kon onze THGP/DHC de uitzendingen net bolwerken, omdat Boeing bij de productie van reserve onderdelen voorrang gaf aan Amerikaanse eenheden. In Nederland stonden Apaches en Chinooks werkloos te wachten op reserve onderdelen en konden de crews uit hun neus eten, wachtend op een rotatie naar Uruzgan. Ik chargeer, maar met reden.

Over dit aspect wordt zo luchtig heen gestapt, dat het pijn doet.

 

Het hele systeemdenken willen binnenhalen, terwijl wij ons geen systeem van systemen kunnen veroorloven, maakt ons zo afhankelijk van de VS, dat we per definitie onze soevereiniteit afstaan.

Haal het "Je maintiendrai" maar van onze mouwen, wij gaan alleen nog exra territoriale 'law enforcement' voor de Yanks uitvoeren of kunnen vrijwel niets meer. Iedere andere export klant heeft "operational sovereignty" (RAF, Israel, Korea, Japan, Australië, Italië, Noorwegen), behalve Nederland. Nederland gaat alles importeren en moet aan het ALIS-infuus, krijgt geen broncodes en mag alleen betalen, klep dicht houden en reclame maken. En dan maar hopen dat de export orders binnenstromen. Zou het voor België beter zijn?

Nog zo'n systeemfout: we nemen alles in  goed vertrouwen aan

En dan de F-35 zelf. Geen indrukwekkende jager. Met externe lading al helemaal niet. Kan niet 'stand alone' opereren. EOTS is ondermaats (presteert zelfs minder dan de huidige Litening II ATP op de F-16). En nog honderden kinderziektes die nog moeten worden verholpen en dat na zestien jaar ontwikkeling! Kosten voor operationele instandhouding liggen ver boven die van de F-16. Tot dusver zijn alleen de performance criteria alleen maar neerwaarts bijgesteld en kraait men victorie over een IOC capaciteit, waarmee de USAF geen enkele Red Flag mee in zou durven gaan. En nu wordt de vliegeropleiding op dát toestel geënt en het systeem dat dat toestel heeft voortgebracht?

Wanneer wordt het hele concept nu eens echt grondig aan de tand gevoeld? 

En dan bedoel ik: geen off-board sensors, geen SATCOM/GPS/link 16, geen escorterende luchtoverwicht jagers en geloofwaardige tegenstanders (Typhoon Trance 3, Rafale M3/4, Patriot batterijen, LCF's van de KM, een electromagnetisch spectrum dat bol staat van de jammers en een gehackt ALIS). En dan tegenstanders die geen draaiboek afwerken, maar die al hun creativiteit en volharding richten op één ding: het 'debunken' van de F-35.

Zo werkt dat in de wetenschap namelijk: een theorie is pas bewezen, als alle pogingen om een theorie te weerleggen zijn mislukt. En dat was - tot voor kort - in de wereld van de kwaliteitscontroles, NEN en ISO-normen ook gewoon.

The proof of the pudding is in the eating. Tot dusver hebben we echter alleen fracties van hapjes gehad en die bleken nog niet erg overtuigend. De F-35 kan een AIM-120D lanceren, kan een JDAM afwerpen, een AIM-9X van een underwing pylon lanceren en kan - met heel wat kunstgrepen van onderhoudstechnici op de grond - redelijk vliegen van A naar B, met hier een daar een roll of een 3G turn. Het HMDS werkt nog niet naar behoren, het EOTS niet, de gun niet, er zijn problemen met de motor (P&W F-135), de radar heeft 'bugs,' de sensor integratie werk nog niet optimaal..... 

En dan het heikele punt: is  'all aspect low observability' nu eindelijk al eens 'beyond a shadow of a doubt' aangetoond tegen geavanceerde (sic!) lucht-lucht en grond-luchtradars? Of betalen we straks tientallen miljoenen teveel voor een ontwerp en speciale coating, die in 1990 nog top of the bill zou zijn geweest, maar het nu aflegt tegen de meest gangbare AESA radars en ELF-grond radars?

En hoe zit het met de proliferatie van IRST sensors, waarvan sommigen naar verluidt de infrarood signatuur van een jet engine zonder nabrander al van 40 km afstand kan detecteren? Een beetje slimme tegenstander legt zijn Combat Air Patrols daar neer, waar hij verwacht dat F-35's zullen naderen. Jahaa, de F-35 kan die CAP van grote afstand zien, maar kan hij - zoals de F-16 kon - op eigen kracht "fight his way in, do the mission and fight his way out?" Of moeten we dan - zoals USN NAVAIR (en de RAAF) herhaaldelijk heeft laten weten - er een flinke massa SEAD/DEAD en air superiority fighters omheen organiseren, enkel en alleen om te voorkomen dat de F-35 wordt neergeschoten?

De normale volgorde is altijd geweest: eerst de doctrine, dan de middelen en tactieken. Nu zien we, dat de doctrine (trainingsconcept incluis) om het middel heen wordt gebouwd.

Nog even en Defensie is voortaan afgeleide van de defensie industrie, niet andersom (en zoals het hoort.)

Lobbycratie

Gisteren las ik in Elsevier een aantal alarmerende artikelen over hoe ons politieke systeem is veranderd in een lobbycratie. De politieke agenda en de uitkomsten van de afwegingen in kabinet en Kamer(s) worden bepaald door een selecte groep zeer machtige lobbyisten en belangengroepen, die voornamelijk uit het bedrijfsleven komen. Ik vermoed, dat het NIFARP ook tot dat groepje hoort. En zo onderhand begin ik te geloven, dat we steeds vaker het politieke paard voor de industriële wagen laten spannen en dat de politiek dan verder maar moet zien hoe ze dat aan het publiek verkopen. 

En als dan blijkt dat we het over politieke ezels hebben (denk Betuwelijn, HSL, paspoorten affaire, grote ICT aanbestedingsprojecten, etc.) die van ambtenaren en militairen verlangen dat ze kunnen 'systeemdenken,' bekruipt mij zo langzamerhand een benauwend gevoel.

Het gaat er niet meer om wat iemand zegt en hoe hij/zij dat onderbouwt, het gaat erom wie het zegt dat bepaalt of er geluisterd wordt.

John Boyd was een kritische kolonel in de USAF. Daarom heeft hij het niet verder geschopt dan dat. Maar gelukkig waren er wel collega's en generaals, die naar hem luisterden. Vandaag de dag zou hij geen voet meer tussen de deur krijgen bij Lt.Gen Bogdan (Joint Progrm Office) of zijn superieuren in het Pentagon of Capitol Hill. Alles en iedereen keurig in de pas van enorme conglomeraten als LM, General Dynamics Landsystems, Raytheon, Northrop Grumman, Boeing en Ingalls Shipbuilding. En de concentratie van marktmacht gaat door; vorige maand lijfde Lockheed Sikorski in. 

We hebben banken gezien die "too big to fail and too big to jail" waren. Een aanlokkelijk perspectief voor aandeelhouders van grote defensiebedrijven, die ook graag straffeloos knollen voor citroenen willen verkopen.

Ondertussen hebben de Russen en Chinezen al heel wat manieren ontwikkeld om zand in onze militaire doctrine te strooien. Maar aangezien de CIA en tal van militaire inlichtingendiensten (hoe opportuun) zich blindstaren op de 'war on terror,' zien ze de vijfde colonne in onze eigen voortuin niet meer. Intelligence heeft - helaas - steeds minder met intelligentie te maken. En strategie is tegenwoordig een marketing term. 

Ik hoop dan ook dat onze vliegeropleiding (en alle andere officiersopleidingen) zich richten op het ontwikkelen van 'Mavericks' als John Boyd en niet de ontwikkeling van kritiekloze systeemdenkers, die zich als makke schapen naar de slachtbank van lobbyisten laten voeren. Ik heb liever "an army of lions led by donkeys" dan een "army of sheep led by wolves." 

PP de Waal

Bewaren

Bewaren