Naar aanleiding van een uitzending van het programma 'De Afspraak' op Canvas stuurde ik een vraag naar de ombudsman. Het resulteerde in een interessante correspondentie die we onze lezers niet willen onthouden.

Geachte ombudsman,

Vindt u het normaal dat op De Afspraak een vorige gast, Jean Marie De Decker, totaal afgebroken wordt door Tine Hens die zelf duidelijk een ideologische stempel heeft en dus al evenmin objectief is. Dat ze onmiskenbaar al die klimaatsceptici beschuldigt van negationisme en daarenboven ze dit ook nog gelijkschakelt met creationisme is toch niet meer ernstig?

Deze uitzending geeft aan dat dit programma afgedaald is tot een ordinair scheldforum. Lieden zoals Tine Hens bewijzen alleen het beschamend ondermaats niveau van dergelijke lieden. Trouwens op basis van welke wetenschappelijke kennis doet ze al die uitspraken? Volgens haar CV is ze wel historica maar bezit ze géén enkele academische vorming die te maken heeft met de klimaatstudie, zijnde, wiskunde, fysica en astrofysica, geologie, scheikunde, .. glaciologen.

Mag ik dat beschamend vinden?

vriendelijke groet,

Graag eens dit lezen:

Een pleidooi voor meer debatcultuur

19 januari 2019

Een recent artikel in Knack (11/01) over de stijging van de zeespiegel en het eerdere interview van glacioloog Philippe Huybrechts (VUB) waarnaar verwezen werd (18/12), bracht een ander fenomeen aan het licht: de interpretatie van de vrije meningsuiting én de selectieve toegang tot de media van invalshoeken die afwijken van wat men de gangbare mening kan noemen. Daarmee bewijst Knack eigenlijk dat een afstandelijk debat vanuit alle invalshoeken noodzakelijk is.

Laten we hier niet discussiëren over het belang van CO2 voor de opwarming van de aarde, maar over de mogelijkheid om lezers en kijkers te informeren over de verschillende standpunten én over de politieke besluitvorming, of het ontbreken ervan.

Selectieve normen

In Wallonië was er eind november een incident toen een Waalse journaliste, Emmanuelle Praet, het aandurfde om in een tv-programma de kijkers aan te raden goed na te denken vooraleer te stemmen voor een partij die nog meer belastingen wil opleggen (om de energieomslag naar duurzaam te kunnen betalen). Daarvoor werd ze ontslagen en keek iedereen naar ECOLO-Groen. Hoewel in de Vlaamse media ook aandacht werd besteed aan dit incident en men meestal niet akkoord ging met het ontslag, werd het incident heel snel gesloten. We hebben het raden naar de reden waarom men daar niet langer bleef bij stilstaan, want broodroof op een collega-journaliste is toch niet niks.

We moeten op Groen stemmen

In het interview in Knack met glacioloog Huybrechts van de VUB gebeurt in feite net hetzelfde maar dan omgekeerd. We moeten op Groen stemmen (ook al noemt hij die partij net zoals Praet niet bij naam). Moet die glacioloog nu ontslagen worden omdat hij een politieke partij verdedigt? Neen, lijkt hier het vanzelfsprekend antwoord te zijn, maar dat is het niet. Dat was het niet toen diezelfde VUB professor Frank Thevissen wél aan de deur zette op basis van politieke motieven.

een journalist mag zijn boekje te buiten gaan zo lang hij/zij dat doet binnen de krijtlijnen van de consensus over wat goed is en wat niet goed is

Kortom, een journalist mag zijn boekje te buiten gaan zo lang hij/zij dat doet binnen de krijtlijnen van de consensus over wat goed is en wat niet goed is. In dit geval mag stemmen voor Groen aangemoedigd worden, maar het omgekeerde niet.

Wetenschappelijke consensus

Hier en daar begint het door te dringen dat er een tegenspraak is tussen consensus en wetenschap. Zo schreef een N-VA-volksvertegenwoordiger die zich toelegt op het klimaat- en energiebeleid, dat wetenschap nooit kan afgerond worden. Dat een debat onderdeel is van de zoektocht naar méér kennis en méér inzicht in complexe problemen zoals de opwarming van de aarde en hoe de men best de transitie naar duurzame energie kan doorvoeren.

Ook glacioloog Huybrechts is voorzichtig wanneer hij schrijft: ‘Twintig jaar geleden was de Antarctische ijskap in evenwicht. Sindsdien begon ze massa te verliezen, maar het staat niet onomstotelijk vast of dat komt door de opwarming van de aarde. Misschien is het een regionaal verschijnsel. Het gaat ook niet om enorme aantallen, alle verhoudingen in acht genomen. Het smelten van de Antarctische ijskap doet het zeeniveau met een halve millimeter per jaar stijgen.’

Het is echter wél van belang voor het debat om beide te vermelden en niet enkel datgene wat past in een ‘consensus wetenschap’

Het klopt dat het verband tussen weersfenomenen en de permanente klimaatverandering wetenschappelijk onvoldoende gekend is. Dat het ijs op Antarctica sneller smelt willen we niet tegenspreken, maar dat de ijskap de laatste jaren fel is toegenomen werd eveneens gemeten en kan dus ook niet ontkend worden. Dat deze toename en het afschuiven van de kap naar de oceaan ook meer ijs doet smelten is dus niet noodzakelijk in tegenspraak met elkaar. Het is echter wél van belang voor het debat om beide te vermelden en niet enkel datgene wat past in een ‘consensus wetenschap’.

Politieke besluitvorming

dat de wetenschappelijke kennis heel dikwijls ontbreekt

Er wordt weleens gedacht dat in geval van zeer belangrijke maatschappelijke uitdagingen – zoals het klimaat en de energievoorziening — politici geen rekening moeten houden met de mening van een ‘onwetende bevolking’. Dat een politieke elite beter weet wat goed is voor het algemeen belang en zich in elk geval niet mag laten beïnvloeden door ‘populisten’. Dat klinkt goed, maar ook hier is het niet zo eenvoudig. Uit bevraging van zowel journalisten als politici leerden we dat de wetenschappelijke kennis heel dikwijls ontbreekt. Zowel het beleid (door politici) als de informatie (door journalisten) is aanwijsbaar onvolledig en dus onbetrouwbaar.

Dat de journalistieke opdracht soms moet wijken bewees VRT-journaliste Annelies Beck onlangs met haar uitspraak in De Morgen: ‘Zeker is dat je een ontkenner van de klimaat­verandering niet te veel tijd moet geven. Natuur­lijk mag zo iemand beweren wat hij wil, maar je moet hem niet op gelijke hoogte plaatsen met 99 procent van de wetenschappers die het tegen­gestelde beweren.’ Ze begaat hierbij twee fouten. (1) Bij ons weten is er géén enkel wetenschapper die de evidente én permanente klimaatverandering ontkent. Meer zelfs, géén enkele natuurwetenschapper ontkent de gestage opwarming van de aarde, en (2) in de wetenschap telt het aantal niet. Elke uitvinder was ooit de éérste en énige en werd dikwijls als ketter weggezet, tot uiteindelijk de wetenschap het haalde. Dat zal nu eveneens het geval zijn, met of zonder de toestemming van wie dan ook.

Opdracht

Politici en journalisten hebben wel de keuze tussen het ‘volk dom houden’ of een debat stimuleren waarbij ze zo breed mogelijk de bevolking/hun lezers en kijkers informeren, zodat ze bijdragen tot een beter begrip en een grotere maatschappelijke betrokkenheid.

Politici én media moeten zich eveneens afvragen of de manifestaties van ‘onwetende jongeren’ ook populistisch zijn. Of vinden ze dat die jongeren het beter weten en dus moeten gevolgd worden? In een particratie zoals de Belgische is het electoraal belang zeer groot en het zou daarom niemand verbazen mochten politieke partijen en de volgzame media méér waarde hechten aan die ‘onwetende jongeren’ dan aan onderbouwde argumenten bij het bepalen van hun beleid of de informatieopdracht. Dan zijn beide helemaal niet meer elitair, alleen nog zwak.

…………………………………………

Geachte heer Therie,

Dank voor uw mail over de Afspraak met Tine Hens. U stoorde zich aan haar uitspraken over Jean Marie Dedecker, die in een eerdere uitzending aan bod kwam, op 17 januari. Tine Hens had inderdaad felle kritiek op Jean Marie Dedecker.


Als we uw kritiek goed lezen menen we dat u liever een rechtstreeks debat had gehad met, zodat Dedecker zich had kunnen verdedigen. We kunnen dat begrijpen, maar in beginsel is de redactie autonoom in de keuze van onderwerpen en studiogasten. De nieuwsombudsman respecteert die autonomie en komt bij voorbaat niet tussenbeide, tenzij er een duidelijke schending is van het redactiestatuut.

Volgens de nieuwsombudsman is dat hier niet het geval. Weliswaar zegt het redactiestatuut dat verschillende standpunten aan bod moeten komen, maar dat betekent niet "dat alle partijen en meningen in één uitzending moeten worden behandeld. Een spreiding over verschillende uitzendingen en dagen is verantwoord". We citeren letterlijk uit het redactiestatuut.

Uiteraard kon Jean Marie Dedecker zich niet verdedigen tegen Tine Hens, maar onrechtstreeks kreeg hij wel de steun van bijv. filosoof Maarten Boudry. Stellen dat de Afspraak is afgegleden tot een ordinair scheldforum lijkt de nieuwsombudsman toch wel overdreven. Het is een programma waarbij verschillende standpunten aan bod kunnen komen, en meningen kunnen botsen. Soms in één uitzending, soms over verschillende uitzendingen heen en het redactiestatuut aanvaardt die tweede mogelijkheid uitdrukkelijk.

Bij u is de uitzending kennelijk slecht overgekomen. De nieuwsombudsman is telkens benieuwd naar de manier waarop sommige programma's en berichtgeving is overgekomen op de kijker, luisteraar en lezer. Hij vindt het dan ook goed dat u daarover hebt gemaild. Hij houdt ook geregeld feedback gesprekken met de redactie zélf, en die staat daar ook voor open.

We hopen u daarmee voldoende te hebben geantwoord.

Met vriendelijke groeten,

Bert Lauwers, medewerker Tim Pauwels, VRT Nieuwsombudsman

…………………………………………

Geachte heer,

Citaat uit uw antwoord: "Weliswaar zegt het redactiestatuut dat verschillende standpunten aan bod moeten komen, maar dat betekent niet 'dat alle partijen en meningen in één uitzending moeten worden behandeld. Een spreiding over verschillende uitzendingen en dagen is verantwoord'. We citeren letterlijk uit het redactiestatuut."

Vermits u om een of andere reden, maar zeker niet op wetenschappelijke basis, tot nog toe weigerde alle standpunten in het klimaatdebat aan bod te laten komen zondigt de VRT duidelijk tegen zijn eigen statutaire regels.

Laat mij u een voorbeeld geven: jongeren krijgen in het onderwijs toelichting over de opwarming van de aarde door de sterk toenemende menselijke CO2- productie, maar niet over de natuurlijke processen die aan de basis liggen van klimaatveranderingen, zowel opwarming als afkoeling. Nochtans zijn alle natuurwetenschappers het eens dat ook die veranderingen van zeer groot belang zijn voor ons klimaat.

Waarom komt dit aspect nooit aan bod. Méér zelfs: waarom worden er geen wetenschappers die een aanzienlijke kennis hebben van de wetenschappelijke disciplines die er toe doen, zoals  wiskundigen die over de modellen kunnen meepraten, fysici en vooral astrofysici, geologen, glaciologen, oceaandeskundigen, ..., uitgenodigd in plaats van zogezegde specialisten die de kijkers wetenschappelijke nonsens verkopen, zoals Maarten Boudry over het ozongat.

Citaat: "Het ozongat als VN-succesverhaal aanhalen, zoals Boudry deed, is niet allen fout: het is een absolute farce. De werkelijkheid is dat het ozongat, ondanks het feit dat de mensheid de VN-richtlijnen braaf volgde, nog steeds niet kleiner geworden is. Integendeel: in een gezamenlijk 2018 rapport van W. Ball et al wordt door 22 wetenschappers uit 4 verschillende landen aangetoond dat de ozondaling, tegengesteld aan de beweringen, nog altijd uitbreidt richting evenaar, wat met het bestaande ozonmodel (weeral zo’n overschat model!) niet te verklaren is. Dertig jaar ozonwetenschap, het akkoord van Montreal en gigantische kosten hebben niets opgeleverd. Dat er momenteel een ‘consensus’ bestaat die zegt dat het anders is, verandert aan de realiteit geen jota. Dit toont aan hoe gevaarlijk het is om wetenschap enkel op basis van modellen te willen bedrijven. Dat geldt ook, en a fortiori, voor het veel te simplistisch CO2-klimaatmodel dat als prognostisch instrument volkomen waardeloos is en dan ook eclatant faalt." Het volledig artikel vindt u hier.

Ik heb een voorstel: we zijn bereid om voor de VRTNews een onderbouwd artikel te schrijven dat weliswaar ingaat tegen de algemeen gangbare opinie, maar de verdienste zal hebben om aspecten te tonen die in het debat nooit aan bod komen hoewel wetenschappelijk correct én belangrijk voor het debat en de energiekeuze. Dat zou pas in overeenstemming zijn met de statuten van een openbare (omroep)dienst die de opdracht heeft de bevolking correct voor te lichten.  In 2018 schreef ik reeds enkele artikels voor VRTNews en haalde daarmee de derde plaats op de lijst van meest gelezen bijdragen voor 2018.

Gewoon omdat u zou inzien dat Vlaanderen ook natuurwetenschappers telt (en meer dan u zou denken) die omzichtig en toch heel duidelijk afwijkende standpunten innemen, stel ik voor om eens dit artikel te lezen,waarbij we u de vraag stellen of de Canvas-kijkers dat mogen/moeten of absoluut niet mogen weten.

vriendelijke groeten,

Pierre Therie

……………………………………….

Geachte heer Therie

Dank voor uw mail. Voor de duidelijkheid: VRT NWS "weigert" geen standpunten. VRT NWS laat klimaat-kritische stemmen wel degelijk aan het woord, zie de uitzending van De Afspraak met Jean Marie Dedecker. De nieuwsombudsman vindt dat prima maar vraagt de redacties wel om altijd goed ook goed aan te geven dat het om een afwijkend standpunt gaat en wat het standpunt van het IPCC dan wel is.

Als de wetenschappelijke consensus zou veranderen, dan moet VRT NWS daarover verslag uitbrengen. Maar die verandering in consensus is nog niet gebeurd op een manier die wijde erkenning krijgt onder klimatologen en met name niet onder Belgische klimatologen.

U pleit voor meer wetenschappers in de tv-studio's. De nieuwsombudsman vindt toch dat wetenschappers die de consensus willen uitdagen toch eerst het debat met wetenschappelijke argumenten moeten voeren op academisch niveau, niet in de TV-studio's. Over wetenschappelijke waarheid kan je namelijk niet stemmen.

Als het over de te nemen maatregelen gaat, dan zijn politici en beleidsmakers aan zet, en dan krijgen we een maatschappelijk debat. En dat debat hoort thuis in televsiestudio's.

We merken intussen wel dat u niet de enige bent die kanttekeningen zet bij het onderzoek naar klimaatverandering. U mag ons natuurlijk altijd een opinie sturen, maar het is aan de redactie om te beslissen of ze die opnemen of niet. In het verleden hebt u de redactie inderdaad al eens opinies bezorgd, dat ging toen onder meer over de opvolging van de F16, waarover u schreef als kolonel op rust en gewezen defensieattaché. Waarvoor nogmaals dank trouwens...

Ter info: VRT NWS is geen wetenschappelijke instelling, het is een redactie, dat benadrukken we nog eens. Alleen moet VRT NWS een koerslijn uitzetten in de woelige zee van opinies over klimaatverandering. Tot nader order staat het kompas van VRT NWS dus gericht op wat het VN-panel zegt. Omdat de redactie dat gelooft? Als een religie ? Neen, omdat de redactie -louter journalistiek- daar een gezaghebbende bron ziet die ook binnen de klimatologie het meeste gezag heeft.  Het IPCC is juist opgericht om een zekere orde te scheppen in de veelheid aan wetenschappelijk werk over het klimaat.

Kan het panel zich vergissen? Uiteraard. Maar dat neemt niet weg dat het op dit moment de meest gezaghebbende bron is. Het is in de eerste plaats aan het academische debat om die bron op wetenschappelijke basis uit te dagen als dat nodig is. Journalisten kunnen onmogelijk het wetenschappelijk werk overnemen.  

Dat betekent nog niet dat een kritische houding niet mogelijk is bij journalisten. Ik kan u alleen meegeven dat de nieuwsombudsman toch al een aantal keren wetenschappelijk onderzoek dat hem werd toegezonden heeft nagekeken. Telkens bleek het om onderzoek te gaan dat op één of andere manier inging tegen intuïtieve aannames over klimaatopwarming, maar wezenlijk ontkrachtten die onderzoeken nooit dat er een gevaarlijke klimaatopwarming is.

(Bijvoorbeeld : Het regent méér in de Sahel, niet minder. - Dat is zo, maar het is juist een gevolg van klimaatopwarming en het betekent niet dat er geen wereldwijd probleem is.  De ijskap op de Noordpool groeit in plaats van af te smelten. - Dat is zo op bepaalde plaatsen. De oorzaak is extra sneeuwval als gevolg van klimaatopwarming die echter maar tot een derde het afsmelten compenseert.)

Ik hoop dat u ook kan begrijpen dat het erg veel werk is om zulk onderzoek telkens weer na te pluizen. De nieuwsombudsman heeft er gewoon ook niet de tijd en de middelen voor om dat telkens te doen. De nieuwsombudsman is geïnteresseerd in uw suggesties over ozongat, maar zal er ook niet onmiddellijk tijd voor kunnen vinden.

Overigens, als de natuurlijk oorzaken meer doorwegen, en de menselijke oorzaken maar een gedeeltelijke verklaring zijn voor de opwarming, dan is de noodzaak aan een ambitieus klimaatbeleid juist nog groter. Hoe moeilijker het is om met menselijke factoren een verschil te maken, hoe agressiever je moet reageren op de weinige factoren die je kan beïnvloeden. Ten gronde verandert dat dus weinig aan het debat behalve dat mensen die geloven in een grotere invloed van natuurlijke factoren juist nog ambitieuzer zouden moeten zijn inzake klimaatbeleid, tenzij je natuurlijk gelooft dat er helemaal geen menselijke impact is. Maar daarover bestaat dan weer heel weinig wetenschappelijk consensus.

 Helaas heeft veel van de kritiek op het panel vooral te maken met een ideologische overtuiging, eerder dan met een wetenschappelijke. Ik zeg niet dat dat bij u het geval is, het is gewoon de vaststelling die we kunnen maken op basis van de reacties die binnenkomen bij de nieuwsombudsman. Dat bemoeilijkt in hoge mate het debat.

Ten gronde betekent onpartijdigheid uitdrukkelijk niet dat er evenveel aandacht zou moeten zijn voor elk minderheidstandpunt in de wetenschap. (Er zijn voor alle duidelijkheid ook heel wat wetenschappers die veel alarmistischer zijn dan het panel en die vinden dat het panel veel te behoedzaam is.) De nieuwsombudsman heeft over onpartijdigheid een basistekst geschreven die u hier kunt vinden :

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2017/04/24/onpartijdigheid-1-2950210/

Zelfs als het panel zich vergist, is het verdedigbaar dat VRT NWS zich richt op de meest gezaghebbende bron die op dit moment ter beschikking is. En dat is tot nader order het panel.

Verder zijn vele sceptici en alarmisten het ook onderling niet eens. De nieuwsombudsman is zich bewust van de feilbaarheid van modellen, maar er is geen ànder sceptisch - of alarmistisch -  rekenmodel waar meer overeenstemming over bestaat in wetenschappelijke kringen dan over dat van het panel.

VRT NWS kan alleen maar verslag uitbrengen over dat feitelijke gegeven. Het vervelende is dat sommige burgers daarin ook een ideologische overtuiging zien. Maar het is louter gevolg van de journalistieke methode. Journalisten kunnen het wetenschappelijke werk niet overnemen maar ze kunnen wel nagaan rond welk wetenschappelijk werk het meeste overeenstemming bestaat. En dat is op dit moment het wetenschappelijk werk van het panel.

Met vriendelijke groeten,

Tim Pauwels

VRT Nieuwsombudsman

......................................

Geachte,

In Nederland verdonkeremaande het KNMI (onze KMI) de hittegolven in het verleden zodat de huidige kunnen voorgesteld worden als ongezien én uiteraard het gevolg van de klimaatopwarming Zou dat bij ons ook kunnen?

https://www.climategate.nl/2019/03/het-raadsel-van-de-verdwenen-hittegolven/

Na al de grote en kleine vergissingen die het aureool van het IPCC bezoedelden in het verleden, blijkt nu dat ze ook vandaag nog kunnen rekenen op een brede steun voor deze praktijken, of niet? Is dat géén relevant nieuws uit buurland Nederland? Argumenten?

Stel u even voor dat een PANO-reportage zou gemaakt worden die alle misleidingen en 'fake news' van het IPCC zou blootleggen, zou u dan blijven beweren dat dit het meest gezaghebbend organisme is en énig relevante bron voor de VRT-nieuwsdienst.

vriendelijke groeten,

Pierre Therie

dwarsliggers.eu

.....................................

Geachte heer Therie

Dank voor uw mail in verband met 'Climategate' in Nederland, bij het KNMI. Het ging dus over een aantal hittegolven die 'verdwenen' zijn uit de statistieken. We geven dit door aan de redactie, die beslist autonoom of ze daar verder op ingaat.

We hopen u hiermee van dienst te zijn.

Met vriendelijke groeten,

Bert Lauwers, medewerker Tim Pauwels, VRT Nieuwsombudsman

..................................................

Tenslotte ontving ik dit correct antwoord op mijn melding dat ik onze correspondentie zou publiceren:

Geachte heer Therie,

Dank nogmaals, u hebt uiteraard recht van vrije meningsuiting, bij de nieuwsombudsman respecteren we dat. Niettemin zullen we daar later eventueel op reageren, indien zou blijken dat dit noodzakelijk is.

Met vriendelijke groeten,

Bert Lauwers, medewerker Tim Pauwels, VRT nieuwsombudsman

Uiteraard zal Dwarsliggers.eu op haar blog de eventuele reactie van VRT-nieuwsdienst onverkort publiceren.

Pjotrs Dwarsliggers