1984JLH1Wat er in België gebeurt in verband met de Corona-crisis is een beschouwing op zich waard.

Vooraf dit: het virus waarmee we te maken krijgen is geen simpel dingetje. Het zou best wel eens heel gevaarlijk kunnen worden – al zijn er ook heel zwakke tekenen van hoop. Maar vooralsnog is het wijs de regeringsmaatregelen heel strikt in te volgen.

En dat het nieuwsonderwerp nr. één is, lijkt nogal normaal.

Maar is het nodig om de mensen zodanig op te jutten dat ze op het puntje van hun stoel zitten te wachten op het volgende nieuwsbericht, als volgden ze een voetbalwedstrijd? Moet dat echt: zo ongeveer elk journaal larderen met een interview met de een of andere politicus, zogenaamd over de concrete vragen waarmee de redactie overstelpt wordt? Is het nodig om een kritiekloze algehele maatschappelijke opwinding te veroorzaken waarin iedereen zich verplicht voelt mee te doen, zelfs als hij terechte twijfels heeft, en is het niet beter om feiten en fictie goed van elkaar gescheiden te houden?

Het lijkt wel dat we volop in Orwells 1984 zitten. Zoals in Orwells verhaal zijn alle kranten en het “telenieuws” er op gericht om iedereen van de ernst van de dreiging te doordringen. Dat is niet verkeerd op zich, maar is het nodig om er een scéance-effect in te stoppen door een dagelijkse column over het Limburgse wedervaren met Covid-19 aan te leveren? Of door te vertellen dat ook die deugniet van een Harvey Weinstein besmet is, zodat mensen ertoe aangezet worden te zeggen: “juist goed, die kerel verdient niet beter!”

En als er dan toch activisme nodig is, dan komt een vette kop uit een bekend zondagsblad als een verademing: “HOU VOL!”. Het is een boodschap van hoop: als we volhouden, komen we er doorheen.

Het kan dus anders.

Jaar in jaar uit belagen tal van ziektekiemen de menselijke soort. Een beetje droge, feitelijke informatie zou een welkome afleiding zijn om in de sfeer van algehele opwinding toch nu en dan eens even naar de wetenschappelijke feiten te kijken en zodoende het ‘scéance-effect’ dat onze pers wel schijnt na te jagen enigszins te temperen. Opwinding helpt niet om een probleem zoals de Corona-aanval te managen. Zo zien we dat politiek gezag en media niet los staan van elkaar.

Door de aanhoudende mediahetze is de bevolking inmiddels angstig geworden en ondergaat kritiekloos de onwezenlijke sfeer die geschapen werd, net zoals in Orwells 1984. Als platgeslagen individuen staan mensen daar: in lange rijen aan te schuiven om bij de supermarkt binnen te mogen; ze lijken wel bange schapen en ze zijn duidelijk ook echt bang. Het is een enigszins droevig stemmend gezicht. Ziedaar die trotse, geëmancipeerde, moderne, westerse burger. Het lijken wel schapen die zich gewillig naar de slachtbank laten leiden. Veel is daar dus niet voor nodig. Alleen een beetje min of meer gestroomlijnde ophitserij vanuit de pers en klaar is kees. Het is angstwekkend.

In die sfeer van onechtheid zie je tegelijk de zelfzucht levensgroot voor de dag komen. Want zodra klanten de voorts vrijwel lege ruimte van de supermarkt binnen treden, haasten ze zich om hun winkelwagen stampvol te stapelen, kennelijk zonder zich af te vragen of ze al die waren op korte termijn wel nodig hebben en al evenzeer zonder zich af te vragen of het niet wat socialer zou zijn, als je niet meteen àlles uit het rek haalt, zodat er nog wat overblijft voor anderen.

De algehele ophitsing leidt bijgevolg ook tot een opwelling van zelfzucht. Je moet dan al heel goede leiders hebben, wil je het zaakje in goede banen kunnen leiden. Neen: we moeten echt niet alleen de politici aanpakken, ook al bieden die een zielig schouwspel.

Die heel goede leiders hebben we jammer genoeg niet. Teveel zijn politici bezig met hun eigen belangen. Ze doen op dat ogenblik niks anders dan de koper die door zijn hamstergedrag anderen in de problemen brengt.

De les is dan ook heel pijnlijk. We moeten erkennen dat het volk de leiders krijgt die bij dat volk passen. We mogen dus niet alleen de politiek beoordelen, maar de hele maatschappij. We zouden er goed aan doen wat meer in de spiegel te kijken. Naar onszelf. Om te zien hoe we zelf tekeer gaan. En te ontdekken dat ons eigen gedrag het macabere politieke spel mogelijk maakt.

Doorheen dat alles is bovendien een dosis moralisme geweven.

Wie zich niet schikt bij het binnengaan van de supermarkt wordt schuin bekeken door dezelfde lieden die hun karretje bovenmatig vullen. Op dat ogenblik wint de zelfzucht het van de voorgewende sociale zin. Ziehier hoe volk en politiek op elkaar aansluiten. Intussen voel je overal een moralistische geest. Je ziet dat mensen zich afvragen of jij hier wel nodig bent. Of je niet beter kunt thuiswerken. Of je het nieuws wel volgt? Met andere woorden: of je je wel gedraagt als een gedweeë, trouwe, brave meeloper in het grote spel.

Want het lijkt wel erg op een spel, op een onsmakelijke komedie, een toneelstuk dat met vuur en wellust wordt opgevoerd maar dat, als het aankomt op persoonlijk gedrag, een toneelstuk blijkt. En dat laatste: daaraan levert de politiek een meer dan gewone bijdrage.

Wat gebeurt rondom het Corona-virus of in de politiek is in grote mate ook een symptoom van een veel diepere kwaal, die heel West-Europa in de wortels aanvreet. Het gaat om een geest van onechtheid, van onoprechtheid en van zelfbedrog.

We missen de wil om met z’n allen op een eerlijke en rationeel onderbouwde manier het algemeen belang te dienen. Op die manier valt er nochtans veel meer winst te boeken dan door onhandige pogingen om de tandpasta weer in de tube te persen.

 

Uw Dwarsligger

 

covid 1984